(Madda Oduu ABO /MOA/ Bitootessa 08, 2010) Miidhaa fi roorroo ummata Oromoo irra gahaa jiru hundeetti buqqisuufi abbaa biyyummaa ummata Oromoo mirkaneessuuf dubartooti Oromoo daran ijaaramanii socho’uu akka qaban dhaamame.
Kun kan dhaamame ayyaana dubartoota Addunyaa, Bitootessa 8, bara 2010, ilaalchisee Bitooteessa 7, Dilbata, 2010 sa'aa 07 akka DC (1300hrs Oslo) irraa jalqabnee qophii addaa dubarooti Oromoo sadarkaa addunyaatti qopheessan irratti ture.
Marii dubarooti Oromoo karaa sarara paaltookii ‘Oromiyaa: Wiirtuu Gadaa Bilisummaa Oromiyaa’ taasisan kanarratti J/Asteer Gammadaa MGS ABO fi gaafatamtuun Birkii Beeysisa fi Odeessii ABO Biyya Alaa, qorannoo seenaa qabsoo dubaroota Oromoo fi addunyaa irratti xiyyeeffate dhiyeessanii jiru.
Jaal Asteer, itti dabaluunis, falmiin mirga dubartoota addunyaa yeroo finiinaa turetti, roorroo fi ajjeechaan dubaroota irra gahaa ture hedduu hammaataa fi ulfaataa akka ture, garuu immoo, roorroo fi ajjeechaan sun akka dubartooti qabsoo isaanii daran jabeessanii fi wal ijaaranii gaaffii migaa isaanii belbelchan akka godhe yaadachiisanii jiru.
Qabsoo dubartootaa otuu wlirraa hincitiin fininaa tureenis, har’a kunoo qabsoon diubarootaa firii argamsiisee, mirga dubartootaa kabachiisaa akka jiru kan yaadachiisan Jaal Asteer, qabsoon dubartoota Oromoo baroota 1970 fi 1980 keessa finiinaa tures seenaa qabsoo Oromoo keessatti qooda guddaa gumaachee turuu isaa itti ed’uun beeksisanii jiru.
Dubartooti Oromoo ammas gama hundaan walijaaranii qabsoo isaanii finiinsuun gaaffii mirgaa sabaas ta’ee kan dubartummaa isaanii akka mirkaneeffatan Jaal Asteer dhaamanii jiru.
Qooda dubartooti Afrikaa koloneeffattoota cabsuu irratti gumaachan immoo seenaa keessaa qoratanii kan dhiyeessan Dr Zalaalam Abarraa ti. Dr Zalaalam akka qorannoo isaaniin mirkaneessanitti dubarooti miidhaa fi rooroo sabaa cabsuu keessatti karaa hundaanuu gameeyyiifi ogeeyyii ta’uu eeran.
Seenaa qabsoo dubartoota Afrikaa irraa qorachuudhaan dubarooti malaafi tooftaa qaroodhaan diina isaanii injifachaa fi jilbeeffachiisaa turuu isaanii kan himan Dr Zalaalam, dubartooti kutatoo, xiiqeffatoofi malbeekoo ta’uu isaanii illee hojii dubartoota Afrikaa wabeeffachuun mirkaneessanii jiru.
Seenaa fi aadaa Oromoo jiraachisuu keessatti gaheen dubaroota Oromoo olaanaa ta’uu kan himan Jaal Hangaatuu Baalchaa, gama isaaniitiin, marii kana irratti rakkoon dubaroota Oromoo dachas dubartooti oromoo qabsoo Oromoo keessatti roga hundaan gahee isaanii bahatuu akka hindhaamne addeessanii jiru.
Dubarooti Oromoo aadaa fi seenaa Oromoo tiksuun illee adda durummaan kan beekaman ta’uu kan yaadachiisan Jaal Hagngaatuun, sabboonummaa Oromoo finiinaa jiru keessattis dubarooti Oromoo akkuma kalee sanitti hidhanoo isaani jabeeffatanii obbolaa isaanii waliin kaayyoo isaanii akka galmaan gahatan dhaammannoo dabarsanii jiru.
Jaal Dinkinash Dheeressaa seenaa qabsoo dubartoota Addunyaa irratti qorannoo dhiyeessanii immoo gaaffiin dubarootaa dhaadannoo fi gaaffilee garaagaraatiin yeroo adda addaatti finiinsamaa turuu yaadachiisan. Keessaayyuu baroota 1909 kaasee qabsoon walitti aansee biyyoota Awurooppaa fi Ameerikaa Kaabaa fa’aa keessatti adeemsisamaa turee, injifannoolee boonsaa mirgoota dubarootaa kabajchiisan, gaaffii dubarootaas waltajjiitti baasuun bara baraan akka kabajamaa jiraatu godhamuu isaa ibsan.
Qabsaa’oti dubarootaa kutatoon, gaaffiin dubartootaa kun bakka tokko irraa ka’ee biyyoota guddachaa jiran mara keessatti guyyaan qabsoo dubartoota addunyaa kun akka kabajamuufi sadarkaa mootummoota addunyaa keessattis akka fudhatamu kan taasisan ta’uu kan himan Jaal Dinqinash, yeroo ammaas biyyooti hedduun qabsoo dubarootaa kana biyya isaanii keessatti akka guyyaa dubarootaatti kabajataa jiraacuun barsiisan.
Jaarraa tokko dura addunyaan mirga dhala namaaf qabsaa’aa akka ture, garuu ummati Oromoo immoo faallaa kana yeroo san garbummaa jalatti kufuu kan hubachiisan, Jaal Dinqinash yeroo warri biraa mirga isaanii deebifachaa turanitti Oromoon garbummaa jalatti kufuun, amma illee seenaa garbummaa jalatti akka argamuu fi kunis qabsoodhaan akka buqqa’u jala muranii hirmaattotaaf dhaaman.
“Dhalli namaa tokko dhala namaa kamuu namummaan hin caalu,” kan jedhan J/Dinqinash, “dhalli namaa namummaan wal hin caalu; saalaan wal hin caalu; Oromiyaa keessatti garuu amma illee mirga dubarootaa fi saba keenyaa cabsuun hinhafne. Dubarooti Oromoo amma illee roorroo alagaan hiraarfamaa jiran. Kanas qabsoon keessaa baana,” jedhanii jiru.
Ayyaana dubartoota Addunyaa karaa mana marii sarara paaltookii Oromiyaa: Wiirtuu Gadaa Bilisummaa Oromoo saatii dheeraaf kallattiin tamsaasamaa ture kana irratti dubarooti Oromoo sabboontoti, qabsaa’otii fi deeggartooti qabsoo bilisummaa Oromoo kan akka Aadee Likkee Gosaa, Aaddee Asha Qal'ii, Artist J/Gammachiiftuu Orfoo, fa’aas fedhiin hirmaatanii yaada ijaaraafi jajajbeessaa gumaachanii jiru.
Kana malees, sagantaa kana irratti kan akka Haadha Oromoo, J/Urjiii Dhaaba, J/ Booharsituu Obsaa, J/ Callaa Carar, walisaa Mahadii Sheeka, Haadha ilmaan isaa fi Gammachiis Haaji Bush'raa, J/Adam Kabeeraa, J/Lammii Shunaa fi Oromooti sararaa paltalk iratti hirmaatan, akkasumas adminoota mana marii Oromiyaa:Wiirtuu Gadaa Bilisummaa Oromoo hundii fi koreen qindeessituu marti marii, walaloofi wallee Warraqqsaatiin ayyaana qabsoo dubartootaa kana miidhaqsanii akka oolan MOAn gabaasee jira.
MOA
|
